“પરીક્ષા સમયે મનની સંભાળ – સફળતાની ચાવી”👍✍️
તૃપ્તિ વ્યાસ
પરીક્ષા નજીક આવે એટલે મોટાભાગના વિદ્યાર્થીઓના મનમાં એક અજાણ્યો તણાવ પ્રવેશી જાય છે. “આવડતું હોવા છતાં ભૂલી જઈશ તો?” “પેપર કઠિન આવશે તો?” જેવા વિચારો મનમાં ફરી વળે છે. માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને સાઈકોલોજી કહે છે કે આ તણાવ કોઈ નબળાઈ નથી, પરંતુ માનવ મગજની સ્વાભાવિક પ્રતિક્રિયા છે. પરીક્ષા સમયે મગજનો ડર સંભાળતો ભાગ વધુ સક્રિય થાય છે, જેના કારણે વિચાર ગૂંચવાય છે અને યાદશક્તિ પર અસર પડે છે.
ઘણા વિદ્યાર્થીઓની સ્થિતિ રવિ જેવી હોય છે. રવિએ નિયમિત અભ્યાસ કર્યો હતો, પરંતુ પરીક્ષા પહેલા ડરના વિચારે તેને ઘેરી લીધો. રાત્રે ઊંઘ ન આવી અને સવારે પ્રશ્નપત્ર સામે બેઠો ત્યારે જે આવડતું હતું એ પણ યાદ ન આવ્યું. આ ઘટનામાં ખામી જ્ઞાનમાં નહોતી, ખામી મનની સ્થિરતામાં હતી. સાઈકોલોજી સ્પષ્ટ કહે છે કે ડર મનને સંકુચિત કરે છે, જ્યારે શાંતિ મનને વિસ્તૃત કરે છે.
પરીક્ષા સમયે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત છે ડરને સ્વીકારવું. “મને ડર લાગે છે” એવું સ્વીકારવું હાર નથી, પરંતુ માનસિક મજબૂતીનું પ્રથમ પગલું છે. જે વિદ્યાર્થી ડરને સમજવા લાગે છે, એ ડર ધીમે ધીમે ઓસરવા લાગે છે. ગુજરાતી ભાષામાં કહીએ તો –
ડર માન્યો એટલે હાર નહીં, ડર સમઝ્યો એટલે જીત.
મનને શાંત રાખવાનું સૌથી સરળ અને વૈજ્ઞાનિક સાધન છે શ્વાસ. થોડા ક્ષણ માટે ઊંડો અને ધીમો શ્વાસ લેવાથી નર્વસ સિસ્ટમ શાંત થાય છે. હૃદયની ધડકન સ્થિર બને છે અને વિચાર સ્પષ્ટ થવા લાગે છે. એટલા માટે જ કહેવાય છે –
શ્વાસ સીધો, વિચાર સીધો.
નિલ નામના એક વિદ્યાર્થીએ આ વાતને જીવનમાં ઉતારી. તેણે પરિણામ વિશે વિચારવાને બદલે પોતાની ક્ષમતામાં વિશ્વાસ રાખ્યો. પ્રશ્નપત્ર મળતાં તેણે પહેલા સરળ પ્રશ્નો લખ્યા, પછી ધીમે ધીમે આગળ વધ્યો. આખી પરીક્ષા દરમિયાન તેણે પોતાને શાંત રાખ્યો. પરિણામ જે આવ્યું તે તો મહત્વનું હતું જ, પરંતુ નિલ માટે સૌથી મોટો વિજય એ હતો કે તેણે પોતાનું શ્રેષ્ઠ આપ્યું. માનસિક રીતે શાંત વિદ્યાર્થી વધુ સ્પષ્ટ લખે છે અને આત્મવિશ્વાસ સાથે વિચાર રજૂ કરે છે.
વિદ્યાર્થીઓ માટે સમજવું જરૂરી છે કે પરિણામ ભવિષ્યમાં છે, જ્યારે પ્રયત્ન આજમાં છે. જે વિદ્યાર્થી આજના પ્રયત્નને ઈમાનદારીથી કરે છે, તેનું પરિણામ આપમેળે સુધરે છે. પરીક્ષા જીવનનો એક દિવસ છે, જ્યારે વિદ્યાર્થીની કિંમત આખું જીવન છે. ગુણાંક વ્યક્તિને નથી માપતા, પ્રયત્નને માપે છે.
અંતે એટલું જ યાદ રાખવું –
તમે નંબર નથી, તમે ક્ષમતા છો.
પરીક્ષા જીતવાની શરૂઆત પ્રશ્નપત્રથી નહીં, પરંતુ મનની શાંતિથી થાય છે.👍👍💐
