શું તમે પણ એ જ કરી રહ્યા છો જે આજે ભારતમાં લાખો લોકો કરી રહ્યા છે?
જો તમે તમારા લાંબા ગાળાના, લક્ષ્ય આધારિત એસઆઈપી પ્રોગ્રામને ટેસ્ટ ક્રિકેટની મેચની જેમ ડિઝાઇન કરો, જ્યાં ઇક્વિટી બજારો એક મજબૂત પ્રતિસ્પર્ધી હોય, તો લાંબા સમય સુધી ટકી રહીને અને મોટાભાગના સેશન જીતવાના પ્રયાસ દ્વારા આખી મેચ જીતવાની આશા રાખી શકાય છે. જોકે, ક્રિકેટથી વિપરીત, સમય પસાર થતો જાય તેમ આ સેશન જીતવાનું કામ વધુ સરળ બનતું જાય છે. ચાલો, નીચેના ઉદાહરણથી આ વાત સમજીએ.
ધારો કે તમે દર મહિને રૂ. 25,000ની એસઆઈપી દ્વારા ઇક્વિટી આધારિત ફંડમાં રોકાણ કરો છો અને તમને આ રોકાણ પર વાર્ષિક 10 ટકાનું વળતર મળવાની અપેક્ષા છે. હવે આને ટેસ્ટ ક્રિકેટના ઉદાહરણ સાથે સરખાવીએ. અહીં દરેક સેશન = એસઆઈપીનું 1 વર્ષ, રમવાનો દરેક દિવસ = 3 વર્ષનો એસઆઈપી બ્લોક, મેચ = 15 વર્ષ અને જીત = નક્કી કરેલા લક્ષ્યાંક જેટલી મૂડી એકત્ર કરવી. (આશા છે કે ક્રિકેટમાં રસ ન ધરાવતા લોકો પણ આ વાત સમજી શકશે.)
જો એક રોકાણકાર તરીકે તમે બજાર સામે દરેક સેશનમાં (અર્થાત્ દરેક વર્ષે) સારું પ્રદર્શન કરો અને સતત 10 ટકાનું વળતર મેળવો, તો 15 વર્ષની ટેસ્ટ મેચના અંતે તમે અંદાજે રૂ. 1 કરોડની મૂડી એકત્ર કરી શકશો. આ સીધું ગણિત છે. પરંતુ ક્રિકેટથી વિપરીત, જેમ જેમ તમે ચોથા અને પાંચમા દિવસે પહોંચો છો તેમ પરિસ્થિતિ તમારા માટે ઘણી વધુ અનુકૂળ બનવાની શક્યતા વધતી જાય છે.
આને વધુ સ્પષ્ટ કરવા માટે કહીએ તો, જો તમે ઉપરના ઉદાહરણ મુજબ રૂ. 1 કરોડનું લક્ષ્ય રાખ્યું હોય, તો પ્રથમ દિવસના અંતે (અર્થાત્ ત્રીજા વર્ષના અંતે) તમે તમારા લક્ષ્યાંકની માત્ર લગભગ 10 ટકા મૂડી જ એકત્ર કરી શકશો. બીજા દિવસના અંતે આ આંકડો લગભગ 24 ટકા સુધી પહોંચશે. જ્યારે છેલ્લો દિવસ પૂર્ણ થાય ત્યારે તમે લક્ષ્યાંકની લગભગ 33 ટકા મૂડી માત્ર છેલ્લાં તબક્કામાં જ એકત્ર કરી શકશો. આ આંકડા પર ફરી નજર કરો – પ્રથમ 3 વર્ષના બ્લોકમાં તમે તમારા લક્ષ્યાંકની લગભગ 10 ટકા મૂડી ભેગી કરશો, જ્યારે છેલ્લાં 3 વર્ષના બ્લોકમાં લગભગ 33 ટકા મૂડી ભેગી કરશો. લાંબા ગાળાના રોકાણમાં ચક્રવૃદ્ધિની અસરને કારણે આવું બને છે.
ઉપરનું ઉદાહરણ માત્ર મૂળભૂત સિદ્ધાંત સમજાવવા માટેનું એક કલ્પિત ઉદાહરણ છે. વાસ્તવમાં, દરેક 3 વર્ષનો સમયગાળો અલગ હોઈ શકે છે, કારણ કે બજાર વિવિધ ચક્રોમાંથી પસાર થાય છે અને તેમાં તેજી તથા મંદી બંનેના તબક્કા આવે છે.
ચાલો હવે એક વાસ્તવિક ઉદાહરણ લઈએ. માની લો કે તમે જાન્યુઆરી 2008માં, જ્યારે બજાર તેના ચક્રના ટોચના સ્તરે હતું, ત્યારે નિફ્ટી 500 ટીઆરઆઈમાં 15 વર્ષ માટે એસઆઈપી શરૂ કરી.
તમે બજારના ઉચ્ચ સ્તરે રોકાણ શરૂ કર્યું હોવાથી (જે વાત પાછળથી જ સમજાય છે), પ્રથમ 3 વર્ષ દરમિયાન વળતર ખાસ મળ્યું નહીં. ત્યારબાદના બીજા 3 વર્ષનો સમયગાળો પણ સ્થિરતા અને સંઘર્ષનો રહ્યો. પરિણામે, પ્રથમ 6 વર્ષ દરમિયાન સરેરાશ કરતાં ઓછું વળતર મળ્યું. સાતમા વર્ષથી લઈને પંદરમા વર્ષ સુધીના સમયગાળામાં જ બજારે ઇક્વિટી એસેટ ક્લાસ પાસેથી અપેક્ષિત હોય તેવું વળતર આપવાનું શરૂ કર્યું.
હવે વિચાર કરો કે એક રોકાણકાર તરીકે તમારું પરિણામ કેવું રહ્યું હશે? શું તમે તમારું લક્ષ્યાંક હાંસલ કરી શક્યા હશો? 15માંથી 6 સેશનમાં તમે અપેક્ષિત 10 ટકા વળતર મેળવી શક્યા નહોતા, છતાં શું તમારું પ્રદર્શન સારું રહ્યું હશે?
જવાબ કદાચ તમને આશ્ચર્યમાં મૂકી શકે. હા, તમે સારું પરિણામ મેળવી શક્યા હોત, કારણ કે પછીના વર્ષોમાં ચક્રવૃદ્ધિની અસરે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી. નીચે આપેલા આંકડાઓ તે દર્શાવે છે.
નવમા વર્ષના અંતે, તમે જે લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો હતો તેની માત્ર લગભગ 33 ટકા મૂડી જ એકત્ર થઈ હતી. પરંતુ ત્યારબાદના 6 વર્ષના પ્રમાણમાં તેજીવાળા બજારના સમયગાળાએ તમને બાકીની 67 ટકા મૂડી એકત્ર કરવામાં મદદ કરી. હકીકતમાં, છેલ્લાં 3 વર્ષમાં તો તમારી મૂડી લગભગ બમણી થઈ ગઈ.
અત્યાર સુધીમાં તમે સમજી ગયા હશો કે અનિશ્ચિત ઇક્વિટી બજારમાં 15 વર્ષના સમયગાળાનું પરિણામ ચોક્કસપણે આગોતરું કહી શકાય તેમ નથી. ઉદાહરણ તરીકે, ઉપરની પરિસ્થિતિનું ઉલટું પણ બની શકે. એટલે કે શરૂઆતના વર્ષોમાં બજાર સારું પ્રદર્શન કરે અને પાંચમા દિવસે બજારમાં મોટો ઘટાડો આવે. આવી સ્થિતિમાં તમે તમારું લક્ષ્યાંક હાંસલ ન કરી શકો. યાદ રાખો કે એસઆઈપી ભવિષ્યના વળતરની કોઈ ગેરંટી નથી. એસઆઈપી માત્ર તમને શિસ્તબદ્ધ, સરળ અને વ્યવસ્થિત રીતે અસ્થિર બજારો સામે સફળ થવાની સંભાવના વધારવામાં મદદ કરે છે. આ ઉપરાંત, એસઆઈપીને ખરેખર મજબૂત અને વિશ્વસનીય બનાવવા માટે કેટલીક અન્ય બાબતો પણ મહત્વપૂર્ણ છે. જેમ કે વિવિધ એસેટ ક્લાસમાં યોગ્ય વૈવિધ્યકરણ, સમયાંતરે નફો બુક કરીને સમગ્ર પોર્ટફોલિયોને ફરી સંતુલિત કરવો, બજાર ઓછું વેલ્યુએશન હોય ત્યારે વધારાનું રોકાણ કરવું અને બજારના ઘટાડાના સમયમાં યોગ્ય વ્યૂહરચના અપનાવવી. આ તમામ સામાન્ય રીતો છે જેનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. જો તમને વ્યક્તિગત રીતે આ બધું સંભાળવું મુશ્કેલ લાગતું હોય, તો કોઈ વ્યાવસાયિક નાણાંકીય સલાહકારની મદદ લેવી યોગ્ય રહેશે.
હકીકતમાં, ઉપર દર્શાવેલા એસઆઈપી સમયગાળાના ઉદાહરણને ધ્યાનમાં લઈએ તો એક રસપ્રદ આંકડો પણ જોવા મળે છે. વ્યાવસાયિક સલાહકારની મદદથી રોકાણ કરનારા રોકાણકારો (રેગ્યુલર પ્લાન) અને સલાહકાર વિના રોકાણ કરનારા રોકાણકારો (ડાયરેક્ટ પ્લાન) વચ્ચે તફાવત જોવા મળે છે. અગાઉ જે રોકાણની શિસ્ત અને વર્તનની વાત કરી હતી તેમાં સલાહકાર ધરાવતા રોકાણકારો વધુ સારું પ્રદર્શન કરતા જોવા મળે છે, જેના કારણે ઇચ્છિત પરિણામ મેળવવાની સંભાવના પણ વધારે રહે છે.
આગામી વખતે જ્યારે તમે એસઆઈપી શરૂ કરો, ત્યારે માત્ર મહિનાઓ કે બે-ચાર વર્ષ વિશે જ વિચારશો નહીં. ઓછામાં ઓછા 15 વર્ષની લાંબી ઇનિંગ રમવાનો સંકલ્પ લો. તેનાથી પણ આગળ વધીને, તમારી ટીમ તૈયાર કરો, કોઈ વ્યાવસાયિક સલાહકારની મદદ લો, રોકાણમાં વૈવિધ્યતા લાવો અને લાંબા ગાળે રોકાયેલા રહો. કારણ કે આ રમતમાં સમય જ તમારો સૌથી મજબૂત બેટ્સમેન છે.
